CHP Antalya Milletvekili Çetin Osman Budak, geçen seneye göre gelirinin yüzde 70’ini kaybeden turizm sektöründeki istihdama yönelik devletin resmi verilerindeki çelişkiyi TBMM gündemine taşıdı.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanı Zehra Zümrüt Selçuk’un yanıtlaması talebiyle soru önergesi veren CHP Antalya Milletvekili Çetin Osman Budak, “Tarihinin en kötü krizini yaşayan turizm sektörünün geçen sene ilk 9 ayda 26 milyar dolar olan geliri, bu sene 8 milyar dolara kadar geriledi. Sektörde yaşanan istihdam kayıpları ise devlet kurumlarının açıkladıkları çelişkili veriler nedeniyle tam olarak tespit edilemiyor” dedi.
Turizm sektöründe istihdam verilerinin çelişkili olduğu öne süren Budak, TÜİK ve SGK verileri arasında 520 bin fark bulunduğu, bu nedenle de hasar tespitinin yapılamadığı ifade etti. Budak, geçen seneye göre gelirinin yüzde 70’ini kaybeden turizm sektöründeki istihdama yönelik devletin resmi verilerindeki çelişkiyi TBMM gündemine taşıdı.
TÜİK ve SGK farkı yarım milyon
Konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetleri alanında istihdam edilen kişi sayısında TÜİK ve SGK verileri arasında çok büyük farklar olduğuna dikkat çeken Budak, şunları söyledi: “TÜİK’e göre, konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetleri alanında istihdam edilen çalışan sayısı 1 milyon 513 bin.
Aynı dönem için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından açıklanan verilere göre, konaklama sektöründe 320 bin, yiyecek ve içecek hizmeti faaliyetleri sektöründe 683 bin olmak üzere toplamda 983 bin kişi istihdam ediliyor. Arada 520 bin kişi gibi azımsanamayacak bir fark var.
SGK verileri kısa çalışma ödeneğinden faydalanan veya ücretsiz izne çıkarılan çalışanları da içeriyor. Kaç işçinin fiilen çalıştığı belli değil. İktidar çelişkiye düşmek pahasına da olsa gerçekleri gizlemeye çalışıyor. Nasıl şeffaf açıklanmayan vaka verileri turizm sektörünün zararlarını artırdıysa, çelişkili veriler de özellikle istihdamda yaşanan kayıpların tespitini imkânsız hale getiriyor. Devletin açıkladığı hiçbir veriye güven kalmadı.”
1167 lirayı bile çok gördüler
Turizm sektörünün en kırılgan grubu olan mevsimlik turizm emekçileri için ise defalarca çağrıda bulunmamıza rağmen yasal bir düzenleme yapılmadı. Sadece Kültür ve Turizm Bakanı otellere mevsimlik çalışanları işe geri alın, kısa çalışma ödeneği ya da nakdi ücret desteğinden faydalansınlar çağrısı yaptı. Tüm dünya güvencesiz istihdam edilen çalışanları yardımların merkezine koyarken, bizde bu insanlar görmezden gelindi. Kurumları güçlü, ciddi bir devlette çalışanların hakları Bakan’ın sözleri ile değil, yasal düzenlemelerle güvence altına alınır. Yandaşlara milyarlarca lira kaynak aktarmayı sorun etmeyen iktidar, bu çalışanlara aylık 1167 lira yardımı bile layık görmedi.”
Önergede yanıtlanması istenen sorular şunlar:
“Bakanlığınız tarafından açıklanan konaklama ve yiyecek ve içecek hizmetleri faaliyetlerinde çalışan kişi sayısı ile TÜİK tarafından açıklanan sayı arasındaki 520 bin kişilik farkın nedeni nedir?
Pandemi nedeniyle yiyecek ve içecek hizmeti faaliyetleri sektöründe de yeni düzenlemeler hayata geçmiş ve bu sektörde faaliyet gösteren işletmelerin çalışan sayısını azaltma yoluna gittiği haberleri de basına yansımıştır. Konaklama ve yiyecek ve içecek hizmeti faaliyetleri alanında istihdam edilen 983 bin kişiden kısa çalışma ödeneği ya da nakdi ücret desteğinden faydalanan kişi sayısı kaçtır?
Konaklama ve yiyecek ve içecek hizmet faaliyetleri alanında mevsimlik çalışan ve sözleşmesi askıda olan personele yönelik herhangi bir yasal düzenleme yapılmış mıdır? Yapıldıysa hangi yöntemle yapılmıştır?
2019 yılında konaklama ve yiyecek ve içecek hizmet faaliyetleri alanında çalışan mevsimlik işçi sayısı kaçtır? Bu işçilerden kaçı pandemi döneminde işe geri çağırılmıştır? Kısa çalışma ödeneği ve nakdi ücret desteğinden faydalanan mevsimlik çalışan sayısı kaçtır?”
Kayıp 2016'nın iki katı
Türkiye konaklama sektörü son 10 yılda iki büyük kriz yaşadı. 2016 ve 2020 krizlerinde, turist ve gelirde yaşadığı kadar insan kaynaklarında da büyük kayıplar veren konaklamada, 2020’de 2016'nın iki katını aşan düşüşler görüldü. Çıkış nedenleri çok farklı olan iki krizden ilki; büyük oranda Rusya olmak üzere, ana pazarlarda yaşanan gerilemenin ardından yaşandı. 2020’de yaşanan Kovid-19 salgını ise küresel ölçekte bir sağlık endişesi idi ki tüm bölgeler turizm istihdamında büyük kayıplar verdi.
Turizmdatabank.com’un SGK verilerinden derlediği bilgilere göre; Türkiye konaklama sektörü 2016 krizinde ay başına 50 binden fazla çalışanı kaybederken, en yüksek istihdam kaybı ve işsizlik Mayıs-Ekim 2020 döneminde ortalama 75-80 bine çıktı. Diğer yandan 2020 yılı Covid sürecinde oteller, ay başına ortalama 85 bin istihdam kaybederken, en fazla işsizlik Nisan-Ekim 2020 döneminde oldu. Mayıs-Ekim dönemindeki ortalama işsiz sayısı da 130-135 bine yükseldi. Böylece istihdam kaybı 2016 krizinin neredeyse iki katına çıkmış oldu.
