İşten çıkarmalar salgın döneminde yasaklandı. Ancak "ahlaka aykırı davranış" gerekçesiyle tazminatsız işten çıkarılanların sayısı artıyor. Yerli şirketlerin başvurduğu bu yönteme Almanya merkezli Döhler de katıldı.
Koronavirüs salgınının ekonomik etkilerini azaltmak için ilk olarak 17 Nisan 2020'de ilan edilen işten çıkarma yasağı, 17 Ocak 2021'den itibaren iki ay daha uzatıldı. Ancak yasakta istisna kapsamında tutulan İş Kanunu'nun "ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri" başlıklı maddesi, son dönemde işverenin işçileri işten çıkarma yöntemi haline geldi.
Çorum, Gebze, Manisa, İzmir, Karaman… Yasağa rağmen Türkiye'nin dört bir tarafından işten çıkarma haberleri geliyor.
İşten çıkarmanın gerekçesi çoğunlukla İş Kanunu'nun 25/2 maddesine dayandırılıyor. Söz konusu madde, işverene, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirme hakkı tanıyor. Bu maddede belirtilen fiiller dahilinde işçinin, işten ayrılış kodlarına göre ‘29 kodu’ ile çıkışı yapılıyor. Bu fesih sonucunda işçi tazminata hak kazanamazken iş güvencesi hükümlerinden ve işsizlik ödeneğinden de yararlanamıyor.
Kod 29 baskısı
2020'nin Aralık ayında Çorum'da Ekmekçioğulları Grubuna ait Ekmekçioğulları Metal Kimya Sanayi ve Ticaret AŞ fabrikasında çalışan 90 işçi, DİSK'e bağlı Birleşik Metal-İş Sendikasına üye oldukları için işten çıkarıldı. İşçilerin 70'e yakınının 25/2 maddesi kapsamında iş sözleşmesi feshedildi.
Birleşik Metal-İş Sendikası Genel Başkanı Adnan Serdaroğlu, "Şu anda işverenlere verilmiş iki silah var. Ücretsiz izin ve kod 29'dan tazminatsız çıkışlar… Her iki silahı da işveren salgın dönemi içerisinde çok vahşice kullanıyor” diyor.
25/2 maddesinde belirtilen ahlaka aykırı fiiller arasında işyerinde çalışan bir işçiye cinsel tacizde bulunmak, işyerine sarhoş ya da uyuşturucu madde alarak gelmek, hırsızlık yapmak gibi yüz kızartıcı suçlar bulunuyor.
Serdaroğlu, üyelerinin bulunduğu işyerlerinde 200'e yakın işçinin 25/2 maddesi kapsamında tazminatsız işten çıkarıldıklarını, tazminatsız olarak çıkarılanların büyük bir bölümünün sendikalaşma nedeniyle çıkarılan işçiler olduğunu söylüyor ve işçilerin haksız yere işten çıkarıldığını ispat etmek için uzun bir dönem mahkemelerde uğraştıklarını dile getiriyor.
28 Nisan 2020'de Manisa Organize Sanayi Bölgesi'nde ısıtma, soğutma ve klima sistemleri yapan Termokar fabrikasında çalışan 9 işçi de Birleşik Metal-İş sendikasına üye oldukları için İş Kanunu'nun 25/2 maddesi kapsamında işten çıkarılmıştı.
Serdaroğlu, Birleşik Metal İş’in örgütlü olduğu Gebze'de bulunan üç işyerinde de yine tazminatsız işten çıkarmaların olduğunu belirtiyor. Ekim 2020'de de İzmir Torbalı’da bulunan Oral Ambalaj Fabrikası'nda çalışan Selüloz-İş Sendikası’na üye beş işçi, aynı madde kapsamında işten çıkarıldı.
Bilgi vermiyorlar
İşçilerin genel ahlak kurallarına uymadığı için çıkarılma uygulamalarının son derece fazlalaştığını belirten Adnan Serdaroğlu da Sosyal Güvenlik Kurumu ve İşkur'un kaç kişinin bu şekilde işten çıkarıldığına dair bilgi paylaşımı yapmadığını vurguluyor.
Uygulamanın hem sendikalaşmanın önünü kesme hem de işçileri cezalandırma biçimi olarak kullanıldığını ifade eden Serdaroğlu, "Bunun sayısının önümüzdeki günlerde daha da artacağını biz biliyoruz. Çünkü işverenler birbirinden görerek bu işi daha da fazlalaştırdılar. Hükümetin tazminatsız çıkışlara yönelik bir müdahalede bulunmaması da işverenleri fırsattan istifade ederek daha saldırgan bir tutum içerisine sokmuş durumda” ifadelerini kullanıyor.
‘Ahlak’ maddesiyle işten çıkartmalar attı
Tekgıda-İş Sendikası’na üye oldukları gerekçesiyle 25/2 maddesi kapsamında işten çıkarılan 12 Döhler işçisi, 14 Ocak'ta direniş kararı aldı.
DW Türkçe'ye konuşan Tekgıda İş Sendikası Örgütlenme Uzmanı Suat Karlıkaya, "Döhler işçisi istiyor ki çocuklarıma daha güzel, daha güvenceli bir gelecek sunayım. Ancak bu hakkını, Anayasal hakkını kullandığı zaman da maalesef ki işinden oluyor, baskıya maruz kalıyor. Artık Türkiye'de yabancı sermayeli şirketler maalesef ki yerli sermayeli şirketler gibi hareket ediyor. İşçilerin uluslararası sözleşmelerden, ILO sözleşmelerinden doğan yasal haklarına saygı duymuyorlar” diyor. Karlıkaya da son dönemde ‘ahlak' maddesiyle işten çıkarmaların arttığına işaret ediyor.
Türkiye'de faaliyet gösteren yabancı sermayeli şirketlerden biri olan ABD Merkezli Cargill’de çalışan 14 işçi ise 1008 gündür eylemlerini sürdürüyor. Aralık 2019 ve Şubat 2020'de Bursa Bölge Mahkemesi, 12 işçinin işe iade edilmesine hükmetti. Ancak işten çıkarılan hiçbir işçi işine geri başlatılmadı. Cargill Türkiye, "Mahkemenin emirlerinin gerektirdiği tazminatların tümünü ödemiştir. Eski çalışanlar ödemeyi kabul etmiş ve tüm sorunlar hukuken çözüme kavuşturulmuştur" diyor.
Bakana sorular
CHP İzmir Milletvekili Kamil Okyay Sındır ise işten çıkarma yasağına rağmen son günlerde işten atmaların arttığına dikkat çekerek, Bakan Zümrüt Selçuk'a İş Kanununun 25/2 maddesi ile işten çıkarılan işçileri sordu. Sındır, Bakan Selçuk'a, salgın döneminde 25/2 maddesi kapsamında işten çıkarılanların sayısı, bu konuda işçilerin taraflarına itiraz bildirip bildirmediği, usulsüz şekilde işçi çıkaran işletmelere cezai müeyyide uygulanıp uygulanmadığı ve işten çıkarılan işçilerin toplamda kıdem tazminatı tutarının ne olduğuna ilişkin sorular yöneltti.
1- Önergenin verildiği tarih itibariyle ülkemizdeki işsiz sayısı kaçtır? Bu sayı 2020 yılı için ve aylar itibariyle nedir?
2- Pandemi döneminde Cumhurbaşkanı Kararı ile işten çıkarmalar yasaklanmıştır. Yasaklama kararına rağmen işyeri kapanması dışında işten çıkarılan işçi sayısı toplamı nedir?
3- Pandeminin başından bugüne işverenlerin işçileri 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/2 maddesi kapsamında işten çıkardığı bilinmektedir. Önergenin verildiği tarih itibariyle bu madde kapsamında işten çıkartılan işçi sayısı kaçtır?
4- 4857 Sayılı İş Kanununun 25/2 maddesi kapsamında işten çıkartılanların tarafınıza itirazları var mıdır? Var ise nasıl sonuçlanmıştır. Bu kapsamda usulsüz bir şekilde işçi çıkartan işletmelere uygulanan cezai müeyyide var mıdır? Varsa iller itibariyle bu sayı nedir?
5- Adli makamlara bu madde kapsamında işten çıkartılan işçiler tarafından itiraz yönünde bilginiz dahilinde bir başvuru olmuş mudur? Olmuşsa bu sayı nedir? İtirazı işçi lehine olumlu sonuçlanıp işine geri dönen işçi sayısı kaçtır?
6- İşçiler işten çıkartıldığı için hiçbir gelirleri söz konusu olmayacaktır. Bu işçilerin yaşamlarını idame ettirebilmeleri için pandemi sürecinde herhangi bir yardım uygulamanız var mıdır?
7- İşten çıkartılan işçiler 25/2 maddesi kapsamında işten çıkartıldıklarında tazminatlarını da alamamaktadırlar. İçeride kalan kıdem tazminatlarının toplam tutarı nedir?
8- Pandemi döneminde teşvik ve desteklerden yararlanan işveren sayısı nedir? Teşvik ve desteklerden yararlanmasına rağmen 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 25/2 maddesi kapsamında işçi çıkartan işveren var mıdır? Varsa bu sayı iller itibariyle nedir?
