- Türkiye, Covid-19 ile mücadeleye dünyada en az nakit desteği ayıran iki ülkeden biri!
- Türkiye, Covid-19 ile mücadeleye (sağlık harcamaları dahil) milli gelirinin sadece yüzde 1,1’i düzeyinde nakit desteği ayırıyor!
- Türkiye’nin dünyada yapılan toplam nakit harcama ve destekler içindeki payı binde bir!
- Toplam ekonomik destekler içinde vatandaşa dönük harcama ve desteklerin en düşük olduğu ülke Türkiye
- Covid-19 harcamalarında zengin ve yoksul ülkeler arasında devasa eşitsizlik var!
DİSK-AR tarafından hazırlanan yeni araştırma raporunda Covid-19 döneminde (2020) dünyada ve Türkiye’de hükümetlerin ekonomik destek paketleri ve harcamaları karşılaştırmalı olarak ele alınıyor.
Covid-19 salgını insanların sağlığını ve yaşamını tehdit etmekle kalmıyor, çalışanlar açısından büyük istihdam ve gelir kayıplarına, ücretlerde azalmalara yol açıyor. Yoksulluğu ve eşitsizliği derinleştiriyor.
Covid-19’un yarattığı sosyal ve ekonomik tahribata karşı neredeyse tüm ülkelerde çeşitli sosyal ve ekonomik destekler uygulanıyor.
Covid-19 ile mücadeleye ayrılan nakit kaynak ve destekler büyük önem taşıyor. Düşük ücretli işçiler, yarı zamanlı, kayıt dışı çalışanlar ile mülteciler ve kadınlar Covid-19’un yarattığı eşitsizliklerden çok daha fazla etkileniyor.
Covid-19 ile mücadeleye ayrılan nakit kaynak ve destekler büyük önem taşıyor. Düşük ücretli işçiler, yarı zamanlı, kayıt dışı çalışanlar ile mülteciler ve kadınlar Covid-19’un yarattığı eşitsizliklerden çok daha fazla etkileniyor. Özellikle kayıt dışı sektörlerde çalışan işçiler Covid-19’a karşı çok daha fazla savunmasızdır. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), yaklaşık 2 milyar işçinin (veya toplam işgücünün yüzde 61'inin) kayıt dışı işlerde çalıştığını tahmin etmektedir.
Yoksul ülkeler kaynak ayıramıyor
Covid-19 döneminde (2020) dünyada toplam 7,9 trilyon dolar nakit destek harcaması yaparken, nakit desteklerin ülke gruplarına göre dağılımında büyük eşitsizlikler söz konusudur. Covid-19 küresel eşitsizliği daha da derinleştiriyor. Zengin ülkeler vatandaşlarına gayri safi yurt içi hasılalarının yüzde 12,7’si düzeyinde nakit harcama ve gelir desteğinde bulunurken, orta gelirli ülkelerde bu oran yüzde 3,6, yoksul ülkelerde yüzde 1,6’dir. Türkiye’de ise yüzde 1,1’dir.
Toplam nakit gelir ve harcama desteğinin yüzde 1’ini (36 milyar dolar) düşük gelirli yoksul ülkeler, yüzde 3’ünü (262,9 milyar dolar) orta gelirli ülkeler, yüzde 6’sını (458,5 milyar dolar) yüksek gelirli ülkeler (G20 hariç) yaparken, G20 ülkelerinin nakit Covid-19 harcamalarının oranı yüzde 90’ını (7 trilyon dolar) buluyor.
G20 ülkeleri Avustralya, Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, Kore, İspanya, İngiltere ve ABD’den oluşan “yüksek gelirli” G20 ülkeleri ile Arjantin, Brezilya, Çin, Hindistan, Endonezya, Meksika, Suudi Arabistan, Güney Afrika ve Türkiye’den oluşan “orta gelirli” G20 ülkeleri olarak iki grupta ele alınmaktadır. En yüksek gelir ve harcama desteği yapan ülke grubu 6 trilyon dolar ile yüksek gelirli 10 G20 ülkesidir. Türkiye’nin de içinde bulunduğu orta gelirli G20 ülkeleri ikinci büyük paya sahip ülke grubunu oluşturmaktadır (1 trilyon dolar). Bunların içinde ise en yüksek gelir desteği ve harcama Çin tarafından yapıldı. (710,8 milyar dolar). Çin’den sonra sırasıyla Hindistan, Rusya, Endonezya, Suudi Arabistan, Güney Afrika, Meksika ve Türkiye yer almaktadır. Türkiye G20 ülkeleri içinde gelir ve harcama desteği en düşük olan ülkedir. Türkiye’nin toplam gelir ve harcama desteği sağlık harcamaları dahil sadece 7,6 milyar dolar olmuştur. Türkiye’nin yaptığı harcama 7,9 trilyon dolarlık küresel gelir desteği ve nakit harcamanın içinde sadece binde 1 oranındadır.
Türkiye en az nakit destek ayıran iki ülkeden biri
Covid-19 döneminde nakit harcamaların ve gelir desteklerinin GSYH içindeki payı, salgına dönük nakit harcamaların ve vatandaşlara yönelik nakit gelir desteklerinin milli gelirin ne kadarını oluşturduğunu göstermektedir. Covid-19 döneminde (2020) nakit harcama ve gelir desteklerinin GSYH içindeki payının en fazla olduğu ülke yüzde 19,1 ile Yeni Zelanda oldu. Yüzde 16,7 ile ABD, yüzde 16,2 ile İngiltere ve yüzde 16,1 ile Avustralya, Yeni Zelanda’yı izledi.
Covid-19 döneminde hükümetlerce yapılan nakit harcama ve gelir desteklerinin GSYH içindeki payının en az olduğu üç ülke ise Meksika, Türkiye ve Arnavutluk oldu. Meksika’da nakit harcamaların ve gelir desteklerinin GSYH içindeki payı yüzde 0,7’dir. Türkiye ve Arnavutluk’un Covid-19 döneminde nakit harcamalarının GSYH içindeki payı yüzde 1,1 düzeyindedir. Böylece Türkiye, salgın döneminde nakit harcama ve gelir desteğinin GSYH içindeki payının en az olduğu iki ülkeden biri oldu.
Yapılan nakit destek İşsizlik Sigortası Fonundan
Covid-19 döneminde (2020) Türkiye tarafından yapılan sağlık hariç nakit harcama destekleri 6 milyar dolar olarak tahmin ediliyor (yaklaşık 45 milyar TL). Bakanlık verilerine göre Türkiye’de Covid-19 kapsamında 2020 yılında yapılan toplam nakit desteği 42,8 milyar TL’dir. 6,4 milyon haneye Sosyal Koruma Kalkanı kapsamında 1000 TL nakdi destek yapılırken, 2 milyon aileye “Biz Bize Yeteriz” kampanyasından yine 1000 TL destek sağlandı. Böylece Mart-Aralık 2020 döneminden 8,4 milyon haneye bir defaya mahsus olmak üzere 1000 TL (toplam 8.4 Milyar TL) yardım yapıldı.
İşsizlik Sigortası Fonundan ise 2,2 milyonu aşkın işçiye ayda 1.168 TL nakdi ücret desteği (ücretsiz izin ödeneği), 3,6 milyon işçiye kısa çalışma ödeneği ve 913 bin işsize ise işsizlik ödeneği olmak üzere toplamda 6,7 milyon işçiye Covid- 19 salgını ile mücadele kapsamında sınırlı nakit destek sağlandı. İşsizlik sigortası tarafından 6,7 milyon işçiye sağlanan toplam destek tutarı yaklaşık 35 milyar TL oldu.
Türkiye tarafından yapılan nakit destek ve harcamalar hem oransal hem de miktar olarak diğer ülkeler ile karşılaştırılamayacak kadar düşüktür. Öte yandan Türkiye’de yapılan toplam 42,8 milyar TL’lik nakit transferin 35 milyar TL’si işsizlik sigortası fonundan, yaklaşık 6,4 milyarı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Fonundan ve 2 milyar TL’si ise bağış kampanyasından sağlanmıştır.
Böylece Türkiye tarafından yapılan nakit desteklerde bütçeden doğrudan ayrılan kaynak söz konusu değildir. Öte yandan az sayıda hükümet Covid-19 döneminde vatandaşlarından bağış toplamaya çalıştı. Türkiye Covid-19 vakalarının görülmesiyle birlikte Mart 2020’de “Biz Bize Yeteriz Türkiye’m” adı altında bir vatandaşlardan ve şirketlerden bağış kampanyası başlattı. Önemli bir bölümü kamu banka ve kuruluşları ile özel şirketlerden olmak üzere sadece 2 milyar TL civarında sınırlı bir bağış toplanabildi. Covid-19 ile mücadele kapsamında Türkiye dışında bağış kampanyası başlatan diğer ülkeler Irak, Lübnan, Sri Lanka, Güney Afrika ve Senegal oldu.
