DİSK-AR tarafından hazırlanan “2. Yılında Salgının İşçilere Etkisi” başlıklı araştırma raporu kamuoyuna açıklandı.
Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi (DİSK-AR) tarafından ikinci yılında salgının işçiler üzerindeki etkileri ortaya koymayı amaçlayan çalışması yayımlandı. Türkiye çapında yürütülen ve bütün işçileri kapsayan araştırma Covid-19 döneminde işçilerin daha da yoksullaştığını ve borçlandığını ortaya koydu.
Rapora göre salgın döneminde işçilerin yüzde 46’sı Kovid-19’a yakalandı. Ayrıca borçlanmayla birlikte ucuz besinlere yönelim de arttı. Asgari ücret ise ortalama ücrete dönüştü.
Türkiye çapında yürütülen ve tüm işçileri kapsayan alan çalışması (anket) Covid-19 salgının işçiler üzerinde çok yönlü olumsuz sosyo-ekonomik etkiler yarattığını ortaya koydu. Özetle salgının ekonomik bedelini ve yükünü işçiler ödedi ve ödemeye devam ediyor.
Covid-19 salgınının işçiler ve çalışanlar için yarattığı olumsuz sonuçlar çeşitli verilerle ortaya çıkıyor. Bu yönde daha önce başka çalışmalarımızı kamuoyu ile paylaşmıştık. Bu çalışma ile ilk kez ülke çapında salgının işçiler üzerindeki sosyo-ekonomik etkileri ortaya konmaktadır.
Rapordan başlıklar:
Ortalama ücret asgari ücrete yaklaştı
Salgınla birlikte işçilerin çalışma biçimleri değişti, gelir kayıpları yaşandı. 2017’de ortalama ücretler ile asgari ücret arasında yüzde 35 fark varken bu fark 2021’de yüzde 27,5’e geriledi. Böylece salgın döneminde ortalama ücretler asgari ücrete doğru düşmeye devam etmiş ve makas daralmıştır. Bunun en önemli nedeni salgının döneminde yapılan kısa çalışma ve nakdi ücret desteklerinin işçilerin asıl ücretlerinin altında kalmasıdır.
En önemli iki sorun işsizlik ve düşük ücret
İşçiler çalışma hayatında işsizliği en önemli sorun olarak görüyor. İşçilerin yüzde 72’si “çalışma hayatındaki en önemli sorun nedir” sorusuna “işsizlik” yanıtını verdi. İkinci en önemli sorun ise yüzde 65 ile “düşük ücret” olmuştur. Bu sonuçlar salgının döneminde yaşanan iş ve gelir kaybının etkisini ortaya koyması açısından önemlidir. Araştırmaya katılan işçilerin çalışma hayatına ilişkin belirtikleri en önemli üçüncü sorun yüzde 44,8 ile sigortasız çalıştırılma/kayıtdışı istihdam, dördüncü sorun yüzde 43 uzun çalışma saatleri olmuştur.
Ev masrafları arttı
Araştırma kapsamında uzaktan çalışan işçilere salgının döneminde ev masraflarının artıp artmadığı soruldu. İşçilerin yüzde 58’i salgının döneminde ev masraflarının arttığını söylerken, yüzde 26,2’si bu görüşe kısmen katıldığını söyledi. İşçilerin sadece yüzde 14,5’i salgının döneminde ev masraflarının artmadığını söyledi. Böylece masrafların tamamen veya kısmen arttığını söyleyenler birlikte ele alındığında uzaktan çalışan işçilerin yüzde 85,5’i salgının döneminde ev masraflarının arttığını söylemiştir.
Yaşam ve geçinme zorlaştı, borçlanma arttı
Borçlanmanın artışı salgında işçilerin yaşadığı en büyük sorun olarak öne çıkıyor. İşçilerin yüzde 55’i salgının döneminde borçlarının arttığını, yüzde 27’si faturalarını ödemekte zorlandığını, yüzde 25’i kredi kartı borcunu ödeyemediğini söylemiştir.
Harcamalar kısıldı, ucuz besinlere yönelim arttı
Artan geçinme, yaşam zorluğu ve borçlanma ile baş edebilmek için işçilerin yüzde 66,4’ü harcamalarını azalttığını, yüzde 49,6’sı ise daha ucuz besinlere yöneldiğini belirtmiştir. Araştırmaya katılan işçilerin yüzde 32,4’ü kredi kartlarını daha fazla kullandıklarını ifade etmişlerdir.
Ana yardım kaynağı aileler, İŞKUR ikinci sırada kaldı
İşçilerin salgında aldıkları yardımın ana kaynağı aileleri oldu. İşçilerin yüzde 39’u ailesinden yardım aldığını beyan etmiştir. Kısa çalışma ödeneği ve ücretsiz izin ödeneği alanların toplam oranı yüzde 32,5 olmuştur.
İŞKUR desteklerine ulaşabilenlerin oranı sadece yüzde 36
Araştırmaya katılan işçilerin yüzde 21,6’sı KÇÖ’den yararlandığını belirtmiştir. KÇÖ, işçilerin en
fazla yararlandıkları üçüncü kaynak olmuştur. Ücretsiz izin ödeneğinden (Nakdi Ücret Desteği-
NÜD) yararlandığını beyan eden işçilerin oranı yüzde 10,9 ve işsizlik ödeneği aldığını
belirtenlerin oranı yüzde 3,7 de eklendiğinde İşsizlik Sigortası Fonu’ndan (İSF) yararlanan
işçilerin oranı yüzde 36 olmaktadır
İşçiler sağlanan destekleri yetersiz buluyor
İşçilerin yüzde 43,5’i verilen sosyal destekleri yetersiz bulduklarını belirtmektedir. Katılımcıların yalnızca yüzde 28,5’i destekleri yeterli bulmaktadır. Destekleri ne yeterli ne yetersiz bulanların oranı ise yüzde 24,5’tir.
Kadın işçilerin Hükümet’in sosyal desteklerini olumsuz bulma oranı erkeklerden daha yüksektir. Hükümet’in salgın döneminde yaptığı destekleri olumlu bulma oranı erkeklerde yüzde 42,8 iken kadınlarda yüzde 45,1’dir.
Covid-19 bir işçi hastalığıdır
Araştırma Covid-19’un aynı zamanda bir işçi hastalığını olduğunu ve işçilerin hastalığa yakalanma oranının yüksek olduğunu gösteriyor. İşçilerin yüzde 54,4’ü hastalığa yakalanmadığını belirtirken yüzde 46’sı ise kendilerinin ve/veya çalışma arkadaşlarının Covid-19’a yakalandığını beyan etmektedir.
Salgına rağmen üretim çarkları döndü
İşçilerin yüzde 30’u işyerinde Covid-19 vakası görülmesine rağmen işlerin durdurulmadığını, üretimin devam ettiğini belirtmiştir. İşçilerin Covid-19’a yakalanma oranın yüksek olmasında salgının en yoğun döneminde bile üretimi sürdürme yaklaşımının rol oynadığını söylemek mümkündür.
İşçilerin dörtte üçünün çalışma biçimi değişti
Salgında yaşanan kapanmalar ve işe ara vermeler ile diğer düzenlemeler nedeniyle işçilerin çalışma biçiminde önemli değişiklikler oldu. Kısa çalışma, ücretsiz izin, evden çalışma gibi yeni istihdam biçimleri ortaya çıktı. İşçilerin yüzde 25,8’i “bir değişme olmadı, eskisi gibi çalışmaya devam ediyorum” derken yüzde 74,2’si ise salgının döneminde çalışma biçiminin değiştiğini belirtmiştir.
Evden çalışanlarda ulaşılamama hakkı ihlali arttı
Evden çalışan işçilerin yüzde 57’si salgın sırasında her an ulaşılabilir durumda olduklarını belirtmiştir. İşçilerin yüzde 29,7’si bu görüşe kısmen katıldığı belirtirken, sadece yüzde 10,5’i bu görüşe katılmadığını beyan etmiştir. Bu durum salgın koşullarında iş saatleri dışında da çalışanların erişilebilir hale geldiğini ortaya koymaktadır.
Uzaktan Çalışanların Ev Masrafları Arttı
Uzaktan/evden çalışma sebebiyle işçilerin hanede geçirdikleri sürenin artışı ve çalışmayı evden
sürdürmeleri sebebiyle ev masraflarında artış gerçekleşmesi beklenir bir durumdur. Araştırma sonuçlarının bu varsayımı desteklediği görülmektedir.
Araştırma kapsamında uzaktan çalışan işçilere salgın döneminde ev masraflarının artıp artmadığı soruldu. İşçilerin yüzde 58’i salgın döneminde ev masraflarının arttığını söylerken, yüzde 26,2’si bu görüşe kısmen katıldığını söyledi. İşçilerin sadece yüzde 14,5’i salgın döneminde ev masraflarının artmadığını söyledi. Böylece masrafların tamamen veya kısmen arttığını söyleyenler birlikte ele alındığında uzaktan çalışan işçilerin yüzde 85,5’i salgın döneminde ev masraflarının arttığını söylemiştir.
Evden çalışanların yüzde 52,3’ü işverenin ev masraflarına katkı yapmadığını veya ekipman desteği sağlamadığını beyan etmiştir. Bu oran kadınlarda yüzde 56,5’e kadar yükselmiştir.
Ev işleri ve bakım yükü arttı
Evden çalışan işçilerin yüzde 48,8’i ev işleri ve bakım yükünün arttığını belirtmiştir. Bu oran erkeklerde yüzde 44,8 iken, kadınlarda yüzde 52,9 düzeyindedir.
Araştırmaya katılan ve evden uzaktan çalışan işçilerin yüzde 50,6’sı salgın döneminde iş ve iş dışı (özel) yaşam sınırlarının kaybolduğunu belirtmiştir. İşçilerin yüzde 30,7’i ise bu ifadeye kısmen katıldığını ifade etmiştir.
Kadın işçiler aynı zamanda ev içi görünmez emekçiler
Ev işlerine ve bakıma ayrılan zaman arttıkça kadın ve erkeklerin buraya ayırdıkları süre arasındaki makasın açıldığı görülmektedir. Ev işlerine ve bakıma 3-6 saat ayıran kadınların oranı yüzde 23,7, erkeklerin oranı ise yüzde 9,7’dir. Ev ve bakım işlerine zaman ayırmayan kadınların oranı yüzde 7,6 ile sınırlı kalırken erkeklerin oranı yüzde 29’a yükselmektedir.
Bütün bu veriler birlikte değerlendirildiğinde ev işlerine ayrılan zaman arttıkça, kadın ve erkek işçiler arasında cinsiyet eşitsizliği ile açıklanabilecek bir fark oluştuğu ve kadınlar aleyhine ev içi bakım emeği yükünün arttığı görülmektedir.
Hükümet’in sağlık politikasını başarılı bulanların oranı düşük
İşçilerin yüzde 36,1’i hükümetin sağlık politikasını başarılı bulurken yüzde 35,4’ü başarısız bulduğunu belirtmiştir. İşçilerin yüzde 26’sı ise Hükümeti ne başarılı ne başarısız bulduğunu belirtmiştir.
