Merakla beklenen ve af yasası olarak topluma lanse edilen Torba Yasa dün Meclis Genel Kurulu'ndan geçti. Ancak yasa bir af yasasından çok, sömürüye devam yasası niteliğinde. Çeşitli kanunlarda değişiklik getiren yasa temel olarak taşeron çalışmayı yaygınlaştırırken, memurların hukuksal haklarında ise ciddi bir budama getiriyor. Yeni yasayla sürgün ve işten atma kolaylaşıyor.
Çok tartışılan torbada neler olup olmadığına ilişkin Radikal'den Dr. Mehmet Bulut'un yaptığı inceleme:
1- Hukuk devleti memurlar için sona erdi
- Daire başkanı ve üstü idareciler, müfettişler ve kolluk görevlilerinin görevden alınmaları veya yer değiştirmeleri halinde mahkemeye başvurmaları ve mahkemenin memurları haklı bulması halinde mahkeme kararı iki yıl boyunca uygulanmayabilecek.
- İki yıl geçtikten sonra da mahkeme kararı uygulanmaz ise hiçbir şey olmayacak ve kararı uygulamayanlar hakkında hiçbir işlem yapılamayacak. Bir başka deyişle yapılan keyfi uygulamalar nedeniyle hiç kimse hesap vermeyecek.
2- Soma faciası ve maden işyerleri
- Soma’da hayatını kaybeden işçinin varsa SGK’ya olan tüm borçları siliniyor. Gerekli şartlar sağlanmasa dahi eş ve çocuklarına ölüm aylığı bağlanıyor. Devlet, ölen işçinin eş, çocuk veya kardeşlerinden birisine kamuda personel olma imkanı veriyor.
- Zorunlu ve olağanüstü durumlar hariç maden işyerlerinde fazla çalışma yaptırılamayacak. Zorunlu ve olağanüstü durumlarda haftalık 36 saatin üstündeki çalışmalarda ücret %100 artırılarak ödenecek.
- Maden işyerlerinde yıllık izin süreleri normalden 4 gün fazla olacak.
- Maden işyerlerinde çalışma süresi haftada en çok 36 saat, günlük en fazla 6 saat olacak.
- Linyit ve taşkömürü çıkartılan işyerlerinde asgari ücret 2 katından az olamayacak.
- Maden işyerlerinde çalışanlar için emeklilik yaşı 55'den 50'ye düşürülecek.
- İşveren tarafından iş sözleşmesinin geçerli bir nedene dayanılarak feshinde en az 6 aylık kıdem şartı yer altı işlerinde çalışan işçilerde aranmayacak.
3- Taşeronlaşmaya soyut çözümler
- Asıl işveren alt işverenin ücretleri ödeyip ödemediğini başvuru üzerine veya resen kontrol edecek. Ücretler ödenmezse hakedişten keserek işçinin banka hesabına yatıracak.
- Asıl işveren aynı kalıp alt işveren değişirse işçinin yıllık izin süresinin hesabında toplam süre dikkate alınacak.
- Asıl işveren alt işveren işçisinin yıllık izinlerini kullanıp kullanmadığını kontrol edecek ve bu izinleri kullanmasını sağlayacak.
- Aynı kamu kuruluşunda farklı alt işverenlerde veya ayrı kamu kuruluşlarında aynı alt işverende çalışılan sürelerin kıdem tazminatına esas sürenin hesabında toplanması mümkün olacak.
4- İş sağlığı ve güvenliğinde bazı kolaylıklar
- Diğer sağlık personeli çalıştırma zorunluluğu sadece 10 ve üzerinde çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde olacak.
- 10'dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinin işvereni veya işveren vekilleri Bakanlıkça verilen eğitimi tamamlarsa muayene ve tetkikler hariç iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütebilecekler
- İşe giriş için sağlık raporu artık işyeri hekiminden alınabilecek. Hatta 10'dan az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için kamu hizmet sunucuları veya aile hekiminden de alınabilecek.
5- Sosyal güvenlikte neler değişecek?
- Ay içinde bir işverence 10 günden az çalıştırılan gündelikçiler için sadece iş kazası ve meslek hastalığı primi ödenecek. Bu kişiler isterlerse %32,5 oranında malullük, yaşlılık, ölüm ve genel sağlık sigortası primlerini kendileri ödeyebilecek. (Aslında ev hizmetlerinde çalışanlar için sorun daha da karmaşık hale geldi. Bu konuyu başka bir köşemizde ayrıntılı olarak anlatacağım.)
- Tüp bebek tedavisindeki en fazla iki olan deneme sınırı artık üç olacak.
- Geleneksel, tamamlayıcı, alternatif tıp uygulamaları SGK tarafından karşılanmayacak.
- Doğum borçlanması hakkı 4/b’li (Bağ-Kur’lu) ve 4/c’li (memur) kadınlar için de mümkün olacak. Doğum borçlanması üç çocuk için yapılabilecek.
- Türk vatandaşlığından izinle çıkan yani mavi kartlı gurbetçilerimiz, dava açmaya gerek kalmadan yurtdışı hizmet borçlanması yapabilecekler.
6- Borçların taksitlendirilmesi ve af
- Maliye Bakanlığı ile Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından tahsil edilmesi gerekip ödenmeyen vergiler, vergi cezaları ve idari para cezalarına ait gecikme cezası ve gecikme zamları siliniyor ve yurt içi üretici fiyatları endeksine göre yeniden yapılandırılıyor.
- Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından tahsil edilmesi gerekip ödenmeyen sigorta primi, emeklilik keseneği ve kurum karşılığı, işsizlik sigortası primi, sosyal güvenlik destek primi, damga vergisi, özel işlem vergisi, eğitime katkı payı ve genel sağlık sigortası primlerine ait gecikme zamları siliniyor ve yurt içi üretici fiyatları endeksine göre yeniden yapılandırılıyor.
- Bu borçlar 18 taksitte ve 36 aya kadar ödenebilecek.
- Sosyal Güvenlik Kurumu’na olan Kanun kapsamından çıkartılmış işyerlerine ait olup 31/12/2013 öncesine ait borçlardan borç türü bazında borç asılları toplam 120 TL'yi aşmayan asli alacaklar ve bunlara bağlı feri alacaklar terkin ediliyor.
- Üye kayıtlarının mevzuata uygun yapılmadığının tespiti üzerine 4/b ve tarım Bağkur sigortalılık süreleri iptal edilen sigortalılardan primleri ödenmiş olması kaydıyla hizmetleri geçerli sayılacak.
