Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) başvurularına göre 2011-2017 yılları arasında, işyerinde psikolojik taciz 8 kat artış gösterdi. Şikayet edilenler çoğunlukla erkek ve amir yönetici konumunda.
İşyerlerinde psikolojik taciz ya da diğer adıyla mobbing yaş, cinsiyet, hiyerarşik konum ayrımı olmadan çalışanların karşılaşması muhtemel önemli bir işyeri sorunudur.
İşyerlerinde psikolojik taciz; kamu ve özel sektörde ayırımı gözetmeksizin tüm işyerlerinin ve çalışanların çalışma verimini düşüren, tek bir nedenle açıklanamayacak kadar karmaşık bir süreçtir. İş stresi ve işyerinde psikolojik taciz, işyerinde zorbalık, şiddet, terör, duygusal taciz, yıldırma, yıldır kaçır, işyerinde saldırı gibi pek çok adlandırmaları vardır.
Mobbing nasıl tanımlanır?
İşyerlerinde bir veya birden fazla kişi tarafından diğer kişi ya da kişilere yönelik gerçekleştirilen, belirli bir süre sistematik biçimde devam eden, yıldırma, pasifize etme veya işten uzaklaştırmayı amaçlayan; mağdur ya da mağdurların kişilik değerlerine, mesleki durumlarına, sosyal ilişkilerine veya sağlıklarına zarar veren; kötü niyetli, kasıtlı, olumsuz tutum ve davranışlar bütünüdür.
İşyerlerinde psikolojik taciz aşağıdaki unsurları içeriri:
-
İşyerinde gerçekleşmelidir.
-
Üstler tarafından astlarına uygulanabileceği gibi, astları tarafından üstlerine de uygulanabilir ya da eşitler arasında da gerçekleşebilir.
-
Sistemli bir şekilde yapılmalıdır
-
Süreklilik kazanmış bir sıklıkla tekrarlanmalıdır.
-
Kasıtlı yapılmalıdır.
-
Yıldırma, pasifize etme ve işten uzaklaştırma amacında olmalıdır.
-
Mağdurun kişiliğinde, mesleki durumunda veya sağlığında zarar ortaya çıkmalıdır.
-
Kişiye yönelik olumsuz tutum ve davranışlar gizli veya açık olabilir.
Dikey (Hiyerarşik) psikolojik taciz; üstlerden astlara ya da astlardan üstlere doğru yönelen, aynı zamanda iki yönlü de olabilen psikolojik taciz türüdür.
Yatay (Eşitler Arası) psikolojik taciz; aynı düzeyde veya aynı hiyerarşik grupta olanların birbirlerine karşı uyguladıkları davranışların bütünüdür.
Fiziksel ve ruhsal bozukluk
İşyerlerinde görülen hastalıkların % 60’nın iş stresi kaynaklı olduğu belirlenmiştir. Eşitsizliğin, rol belirsizliğinin, mobbingin, kısıtlı zaman ve yoğun iş temposunun, değerlendirme kriterlerinin belirsiz olduğu işyerleri strese en açık yerlerdir. Psikolojik tacize uğrayan kişilerde fiziksel ve ruhsal bozukluklar oluşur. Uyku bozuklukları, ağlama nöbetleri, konsantrasyon bozukluğu, gerginlik ve öfke, alınganlık, yüksek tansiyon, kalıcı uyku bozuklukları, mide ve bağırsak sorunları, aşırı kilo alma veya aşırı zayıflama, alkol veya madde bağımlılığı, tedavi masrafları, işyerinden kaçma veya uzaklaşma, sık sık geç kalma, sıkça kullanılan hastalık izinleri, şiddetli depresyon, panik ataklar, kalp krizleri ve diğer ciddi hastalıklar, kazalar, üçüncü kişiye yönelik şiddet, intihar girişimleri bu etkilerden başlıcalarıdır.
Bakanlıktan mobbing rehberi
2011/2 Sayılı İşyerlerinde Psikolojik Tacizin (MOBBİNG) Önlenmesi Genelgesi ve diğer eski yeni tüm kanunların desteği ile bu konu hakkında gerekli tedbirler giderek arttırılmaya başlanmıştır. Bu anlamda yapılanları ve gelecekte yapılacak olan uygulamaları göstermek için 2018 yılında ÇSGB İşyerlerinde Psikolojik Taciz (Mobbing) Bilgilendirme Rehberi yayınladı.
Bu rehberde yer alan 2011-2017 yılları arasındaki ÇSGB ALO başvuruları verilerini incelediğinde, toplam 55.046 adet işyerinde psikolojik taciz başvurusunun yapılmış olduğu görülmektedir. 2011 yılında 2.001 olan başvuru sayısının 2017 yılı sonunda sekiz kat artarak 16.784 olduğu bilgisi yer almaktadır. Başvuru sonucunda ilgili psikologlar tarafından; yüzde 7’si için şikayet ile sonuçlandırıldığı ve yüzde 93 oranında bilgilendirme yapıldığı görülmektedir. Özel sektör şikayet almakta yüzde 83 ile açık ara önde görülmektedir.
Erkek mağdur daha fazla
Cinsiyet dağılımına bakıldığında; mağdur olduğunu söyleyerek şikayet edenlerin yüzde 59’nu erkek çalışanlar oluşturmaktadır. Şikayet edilen kişilerin de yüzde 75 oranında erkek ve yüzde 64 oranında amir yönetici statüsü konumunda oldukları anlaşılmaktadır.
Mağdurların yaş grupları incelendiğinde; en çok 29-33 yaş aralığında olduğu, kadın erkek arasında anlamlı fark olmadığı görülmektedir.
Özelde en çok sanayi sektörü ile mağaza, restoran ve market sektörü şikayet edilirken; kamuda ise en çok Sağlık, Milli Eğitim ve Üniversiteler şikayet edilmektedir.
Özelde lise mezunu çalışanların yüzde 37; kamuda ise üniversite mezunlarının yüzde 54 ile en çok psikolojik baskıya maruz kalmakta oldukları anlaşılmaktadır.
Şikayet nedenleri
Şikayet edilme nedenlerine bakıldığında; en başta saldırgan kişinin kişilik özelliklerinin yer aldığı, örgüt yapısı, ekonomik sebepler, verimsiz çalışma ortamı ve yönetimsel problemlerin şikayette önemli yer aldığı görülmektedir.
Şikayet konusu olarak en çok; istifaya zorlamak yer almakta, daha sonra görev yeri değişikliği, hakaret, kötü muameleye maruz kalmak ve sözlü taciz yer almaktadır. Hatta sözlü tacizin yüzde onu kadar da cinsel tacizin olduğu görülmektedir.
Neredeyse hemen herkesin işyerinde psikolojik tacize maruz kalabildiği, işçi-yönetici, memur-mühendis, erkek-kadın fark olmadığı ve herkesin hemen hemen aynı riski taşıdığı anlaşılmaktadır.
Psikolojik tacize maruz kalma sürelerine göre, 1 aydan fazla maruz kaldığını beyan eden kişi oranı yüzde 85, 1 yıldan fazla süredir devam ediyor diyen kişilerin oranı yüzde 27, 3 yıldan fazla süredir devam ediyor diyenler ise yüzde 7 olduğu görülmektedir.
En yüksek bildirim İstanbul
Bildirimlerin en çok İstanbul, Ankara, İzmir ve Antalya’dan olduğu ardından Kocaeli, Bursa ve Mersin’in yer aldığı ve özel-kamu arasında bir farkın olmadığı görülmektedir. Şehirler büyüdükçe doğal olarak psikolojik baskı da artmaktadır.
