Dünya Bankası verilerine göre altyapı yatırımlarında en fazla kamu ihalesi alan ilk 10 şirket arasında Limak Holding, Cengiz Holding, Kolin, Kalyon ve MNG Holding de bulunuyor. İlk 10 şirketin 5'i Türkiye'den.
Bir şirketin dünya ihale şampiyonu olduğu listede, 5 şirkete 18 yılda verilen 203.7 milyar dolarla (yaklaşık 1.6 trilyon lira) 7 milyon asgari ücretliye 223 bin 571 lira düşecekti.
Dünya Bankası, 2002 ila 2020 yılları arasındaki 18 yıllık dönemde kamudan en çok ihale alan şirketlerin listesini açıkladı. Türkiye'de neredeyse tüm otoyol, köprü, tünel, havaalanı ve hastane gibi büyük ihalelerin verildiği 5 müteahhitlik şirketi dünya sıralamasında ilk 10 arasına girdi. İlk sırada yine bir Türk şirketinin yer aldığı listede, Türkiye 5 şirketle birinci oldu.
8 yıllık ücret toplamı
Kamu ihaleleriyle zengin olan 5 şirketin 18 yılda devletten aldığı ihalelerin toplam büyüklüğü 203.7 milyar doları buluyor. Bugünkü kurla yaklaşık 1 trilyon 556 milyar TL gibi olağanüstü büyüklüğü ifade eden bu devasa para, Türkiye'de ciddi geçim zorluğu yaşayan 7 milyon asgari ücretlinin 8 yıllık maaşına karşılık geliyor.
Bu büyüklükteki para asgari ücretlilere dağıtılmış olsaydı, 7 milyon asgari ücretlinin her birine 223 bin 571'er lira para düşecekti. Bu parayla her bir asgari ücretli İstanbul ve Ankara gibi büyük şehirler de dahil olmak üzere birer ev alabilecek, dolayısıyla Türkiye'de evi olmayan asgari ücretli kalmayacaktı.
Kamu kaynaklarıyla 5 inşaat şirketine verilen yaklaşık 1.6 trilyon liralık ihale bedeli asgari ücretlilerin maaşına eklenmesi halinde ise 7 milyon asgari ücretliye 96 ay yani 8 yıl boyunca çifte maaş ödenebiliyor. Halen 2 bin 324 lirayla ciddi geçim sıkıntısı yaşayan asgari ücretlilerin evine böyle bir durumda 8 yıl boyunca 2 bin 324 lira daha girecek ve dar gelirli bu kesim 4 bin 648 lira maaşla daha iyi bir geçim imkanına kavuşabilecekti.
İşsizlere verilse ne olurdu?
Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) resmi verilerine göre Türkiye'de halen 4 milyon 16 bin işsiz bulunuyor. İşsizlik Sigortası Fonu şartlarının ağır, aylık ödeme sürelerinin de kısa olması nedeniyle milyonlarca işsiz zar zor yaşamaya çalışıyor.
5 müteahhide aktarılan bu paralar işsizlere verilmiş olsaydı, her birinin payına düşecek 389 bin 691'er TL ile işsizlerin tümü birer iş bile kurabilirdi ya da her bir işsize bu paralar maaş olarak ödenmiş olsaydı 4 milyon 16 bin işsize 14 yıl boyunca 2 bin 324'er liralık asgari ücret verilebilecekti.
18 yılda aldıklarından fazla
Kamu İhale Kurumu'nun resmi verilerine göre, 2019 yılında kamu kurumlarından toplam 50 milyar 263 milyon liralık yapım işi ihale edildi. Kamunun yılda ortalama 50 milyar TL civarında inşaat ihalesi düzenlediği varsayıldığında, 18 yıllık toplam ihale bedeli bile 905 milyar liraya ancak ulaşıyor. Bu da 5 firmanın aldığı 1 trilyon 565 milyar liralık işin Türkiye genelindeki binlerce firmanın 18 yılda alabildiği toplam ihale tutarından bile 660 milyar lira daha fazla olduğunu gösteriyor.
Hazine yandaşa yol olmuş
Dünya Bankası her yıl ülkelerin devlet ve özel sektör yatırımlarını, projelerini ve taahhütlerini raporlaştırıyor. 1990 - Temmuz 2018 yılları verilerine göre Türkiye altyapı yatırımlarında en fazla yatırım yapan ve proje geliştiren ülkeler arasında yer alıyor. Türkiye altyapı yatırım listesinde 143 milyar dolar ile Brezilya, Hindistan ve Çin'den sonra dördüncü sırada, altyapı projeleri sayısı bakımından ise Çin, Hindistan, Brezilya, Rusya ve Arjantin'den sonra geliyor. En fazla yatırım yapılan altyapı alanları ise elektrik, yol, su ve kanalizasyon, liman, doğal gaz, havaalanı ve demiryolu hatları olarak sıralanıyor.
Kamunun yaptığı büyük ihalelerin tamamına yakınını alarak dikkatleri üzerine çeken şirketlere devlet tarafından bir dizi ayrıcalık tanınıyor. Bu şirketlerin yurtdışından sağladıkları dövizli kredilerine Hazine tarafından devlet kefil edilirken, alacaklarına da dövizle garanti verilip yükü halka ödettiriliyor. Bu şirketlerin çoğunun vergi borçları uzlaşma ya da af gibi yöntemlerle silindiği gibi, iktidara yakın olmaları sayesinde “silah gibi kullanılan” vergi denetimi baskısına da uğramıyorlar.
128 vergi ve harç indirimi almışlar
Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, CHP Mersin Milletvekili Ali Mahir Başarır'ın Cengiz, Limak, Kalyon, Kolin ve Makyol firmalarına sağlanan Vergi, Resim ve Harç İstisna Belgelerine (VRHİB) kaç kez indirim yapıldığı ile ilgili 12 Ekim'de verdiği soru önergesine yanıt verdi.
Soru önergesine gelen cevaba göre; son 10 yılda Cengiz İnşaat için 30, Kolin İnşaat için 36, Makyol İnşaat için 24, Kalyon İnşaat için 19 ve Limak İnşaat için de 19 kez VRHİB tanzim edildiği açıklandı. Bakan Pekcan'ın cevapladığı önergede 128 ihalenin kaçına fiilen yabancı bir firmanın katıldığı bilgisi ise yer almadı.
Konuyla ilgili açıklama yapan Başarır, "Ticaret Bakanlığı’nın düzenlediği VRHİB’den yararlanmak için ihaleye muhakkak bir yabancı firmanın teklif vermesi zorunluluğu vardır. Toplam bu 128 İhaleye hangi yabancı firmaların katıldığı tarafımca takip edilerek kamuoyuyla paylaşılacaktır" dedi.
