• Türkiye büyüyor ancak asıl üretici güç olan işçiler büyümeden payını alamıyor!
• 2020 1. çeyrekte emeğin payı yüzde 39,1 iken 2022 1. çeyrekte yüzde 31,5’e düştü.
• Sermaye payı 2020-2022 arasında yüzde 41,7’den yüzde 47,6’ya çıktı.
• 2022 1. çeyrekte cari fiyatlarla sermaye gelirleri yüzde 88 artarken emek geliri yüzde 59,7 arttı.
• Sermaye ortama büyümeden daha hızlı büyürken, emek ortalama büyümenin çok altında kaldı.
• Sermaye gelirleri 2 yılda emeğin 2 katı kadar arttı.
• 2 yıl içinde emeğin pastadaki payı yüzde 20 civarında azaldı.
• Covid-19, yüksek enflasyon ve ekonomik kriz bölüşüm ilişkilerini kötüleştirdi.
DİSK Araştırma Merkezi (DİSK-AR), TÜİK’in “Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSHY) 1. Çeyrek Ocak-Mart 2022” sonuçlarını yorumladı.
DİSK-AR, TÜİK verilerine göre “Kimin büyüdüğünü” açıkladı.
Emek gelirleri düştü
TÜİK’e göre GSYH, enflasyondan arındırılmış, zincirlenmiş hacim endeksi olarak 2022 yılı birinci çeyrek ilk tahminine göre bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 7,3 arttı. Emeğin GSYH içindeki payı yüzde 31,5’e düşerken, sermayenin payı yüzde 47,6’ya çıktı.
Gayrisafi yurt içi hasıla (gelir yöntemiyle cari fiyatlarla) 2022 1’inci çeyrekte (Ocak-Mart, 2022) bir önceki yılın aynı dönemine göre (enflasyondan arındırılmamış olarak) yüzde 79,5 oranında arttı. Aynı dönemde işgücü ödemeleri yüzde 59,7 artarken, net işletme artığı yüzde 88 oranında arttı.
İşgücü ödemeleri emeği temsil ederken, net işletme artığı sermayeyi ifade etmektedir. Böylece emeğin cari fiyatlarla gelir artışı hem Türkiye ortalamasının hem de sermaye geliri yıllık artışının çok altında kaldı. Verilerde yüksek enflasyon döneminin emek aleyhine işlediği ve emeğin payının küçülmesine yol açtığı görülüyor.
Emek % 84,1, sermaye % 261 büyüdü
Emek ve sermaye gelirlerinin büyümesi arasındaki asimetri ve dengesizlik 2021 1. çeyrekte de benzer şekilde seyretmişti. 2021 1. çeyrekte GSYH cari fiyatlarla 29,8 oranında büyürken işgücü ödemeleri sadece yüzde 15,9 arttı. Sermaye payı ise yüzde 39,3 oranında arttı.
2020 yılını 100 kabul ettiğimizde GSYH (cari fiyatlarla) 100’den 232’ye çıkarken, emek gelirleri 100’den 184’e çıktı. Böylece iki yılda toplam emek gelirleri parasal olarak yüzde 84,1 oranında artmış oldu. Aynı dönemde sermaye gelirleri ise 100’den 261’e yükselerek yüzde 161 oranında arttı. Sermaye gelirleri parasal olarak emeğin iki katı kadar artmış oldu.
2021 ve 2022 yıllarında üst üste emek geliri ortalama GSYH büyümesinin oldukça altında kalırken sermaye geliri ortalama GSYH büyümesinin çok üzerinde arttı. Bu durum gelirin sınıfsal dağılımını kötüleştirdi.
Salgının emeğe etkileri
Öte yandan Covid-19 salgınının bölüşüm ilişkilerini kötüleştirdiğini söylemek mümkündür. GSYH’den emeğin ve sermayenin aldığı pay 2020’den bu yana açılma eğilimi gösteriyor. Covid- 19’un görülmeye başladığı 2020 1. çeyrekte GSYH içinde emek payı yüzde 39,1 iken 2021 1. çeyrekte yüzde 35,5’e ve 2022 1. çeyrekte ise yüzde 35,5 oldu. Buna karşılık GSYH içinde 2020 1. çeyrekte yüzde 41,7 olan sermayenin payı ise 2021 1. çeyrekte yüzde 45,6’ya ve 2022 1. çeyrekte ise yüzde 47,6’ya yükseldi.
